وبلاگ شخصی مهندس عبدالرضا آسترکی

« شدت » يک زمين لرزه از روي آثار خرابي ها و تأثيراتي که زمين لرزه بر انسان و تأسيسات مي گذارد مشخص مي شود . شدت ارتعاشات حاصل از زمين لرزه با يک مقياس دوازده گانه به نام « مرکالي » ، که بر مبناي مقدار خسارات سطحي توصيف مي شود ، مشخص مي گردد . اين مقياس که کاملاً حالتي کيفي و توصيفي دارد از يک ( I ) که نمايشگر ارتعاشاتي بسيار ضعيف و غيرمحسوس است شروع مي شود و به دوازده ( XII )‌ که شدت خرابي آن فاجعه آميز است ختم مي گردد .

بايد توجه داشت که شدت زمين لرزه با افزايش فاصله از مرکز آن ، کاهش مي يابد . به خطي که تمام نقاطي که يک شدت بخصوص از زمين لرزه را تحمل کرده اند «‌ خط هم شدت » ( خط هملرز )‌ می گویند . در شرایط مساوی ، هر چه عمق کانونی زمین لرزه کمتر باشد ، قدرت تخریب آن بیشتر می شود . گر چه با دور شدن از خاستگاه زمين لرزه از قدرت تخريبي آن کاسته مي شود ، ولي امواج زمين لرزه ممکن است در رسيدن به خاکها يا محل گسل هاي ديگر تشديد شوند . از اين روست که خطر زمين لرزه معمولاً در زمين هايي که از رسوبات منفصل تشکيل شده اند ، بيش از نقاطي است که در زير آن سنگ بستر قرار گرفته است .

امروزه بشر قادر است سازه هاي مقاوم در برابر زمين لرزه را طراحي و به اجرا درآورد . به عنوان مثال در سال ۱۳۵۷ زمين لرزه اي شهر طبس و ۹۰ روستاي اطراف آن را ويران کرد و حدود ۱۵۰۰۰ کشته بر جاي گذارد ، در صورتي که زمين لرزه اي با بزرگي بيشتر که ۵ سال بعد از آن در کشور ژاپن به وقوع پيوست خسارات نسبتاً کم و تنها ۱۰۴ کشته به همراه داشت .

بزرگي

بزرگي يک زمين لرزه مقياسي از ميزان انرژي رها شده را بدست مي دهد ، هر چه تنش ذخيره شده در سنگ ، قبل از ايجاد گسيختگي بيشتر باشد ، مقدار انرژي آزاد شده و به همراه آن بزرگي زلزله افزايش خواهد يافت . « بزرگي » زمين لرزه رابطه اي مستقيم با مقاومت سنگها نيز دارد . هر چه سنگ مقاوم تر باشد ، تنش زيادتري لازم است تا آن را بشکند و در نتيجه ، پس از شکستن ، انرژي بيشتري آزاد مي کند .

بزرگي زمين لرزه را از روي دامنه ي امواج ثبت شده در لرزه نگاشت تعيين مي کنيم . مفهوم بزرگي را اول بار دانشمندي به نام « ريشتر » و آن هم براي زمين لرزه هاي ايالت کاليفرنياي آمريکا ( محدوده گسل معروف سن اندرياس ) ارائه داد . امروزه از تعريفي که ريشتر براي بزرگي بيان داشته در ديگر نقاط جهان نيز بهره گرفته مي شود . همان گونه که مي دانيم ؛ امواج زمين لرزه با دور شدن از مرکز به تدريج مستهلک شده و از دامنه هاي ارتعاشات آن کاسته مي شود . طبق تعريف ،‌ لگاريتم اندازه هاي دامنه هاي زمين لرزه بر حسب هزارم ميلي متر را در لرزه نگار استانداردي که در ۱۰۰ کيلومتري مرکز زمين لرزه قرار گرفته باشد ، بزرگي مي نامند . امروزه با استفاده از روشهايي مي توان با هر دستگاه لرزه نگاري که در هر فاصله از مرکز زلزله قرار داشته باشد ، بزرگي را محاسبه کرد . وجود اندازه هاي لگاريتمي باعث مي شود که اگر دامنه هاي امواج ۱۰ برابر تغيير نمايد ، بر مقياس بزرگي يک واحد افزوده شود . بررسي ها نشان داده اند که با افزايش يک واحد به بزرگي ، ميزان انرژي رها شده توسط زمين لرزه حدود ۳۱ برابر بيشتر مي شود .